Maschinenpistole 40/MP40: Το πιο γνωστό υποπολυβόλο των Γερμανών στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Γράφει ο Γιώργος Χ

Το MP40 (Maschinenpistole 40) ήταν ένα από τα πιο εμβληματικά υποπολυβόλα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε εκτενώς από τον γερμανικό στρατό. 

Ας εξετάσουμε αναλυτικά την ιστορία, τα τεχνικά χαρακτηριστικά, τη χρήση στη μάχη, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του MP40.

Ιστορία και Ανάπτυξη

Το MP40 σχεδιάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1930 από τον Heinrich Vollmer και βασίστηκε στο

προηγούμενο μοντέλο MP38. Η ανάγκη για ένα αποτελεσματικό και οικονομικό υποπολυβόλο ήταν επιτακτική για τον γερμανικό στρατό, ειδικά για τη χρήση του από τα πληρώματα αρμάτων, αλεξιπτωτιστές και άλλες ειδικές μονάδες.

• MP38: Το MP38 ήταν το πρώτο μοντέλο της σειράς, αλλά είχε υψηλό κόστος παραγωγής λόγω της χρήσης πολλών επεξεργασμένων μεταλλικών μερών.
• MP40: Το MP40 δημιουργήθηκε ως βελτίωση του MP38, με τη χρήση απλούστερων υλικών και διαδικασιών κατασκευής, γεγονός που μείωσε το κόστος και την πολυπλοκότητα της παραγωγής.

Το MP40 παρήχθη σε μεγάλους αριθμούς κατά τη διάρκεια του πολέμου, με περίπου 1 εκατομμύριο μονάδες να κατασκευάζονται μέχρι το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

            

                             MP40 με ξεδιπλωμένο το κοντάκιο

       

                      MP 40 με διπλωμένο κοντάκιο

Τεχνικά Χαρακτηριστικά

• Τύπος: Υποπολυβόλο
• Διαμέτρημα: 9×19mm Parabellum
• Μήκος: 833mm
• Βάρος: 3,97 κιλά (χωρίς το γεμιστήρα)
• Μήκος κάννης: 251mm
• Ταχύτητα εξόδου: 400 m/s
• Ρυθμός πυροδότησης: 500-550 βολές ανά λεπτό
• Χωρητικότητα γεμιστήρα: 32 σφαίρες
• Μηχανισμός: Πυροδότηση με το κλείστρο ανοικτό (open bolt)
• Βεληνεκές: 100 - 200 μέτρα για βολή με σχετική ακρίβεια.

Σχεδιαστικά Χαρακτηριστικά και Πλεονεκτήματα

1) Ελαφριά Κατασκευή: Το MP40 χρησιμοποιούσε απλοποιημένη κατασκευή, κυρίως από μέταλλο και πλαστικό Bakelite(βακελίτης, πολυοξυ-βενζυλο-μεθυλενο-γλυκολ-ανυδρίτης) , που το καθιστούσε ελαφρύ και ανθεκτικό.

2) Αναδιπλούμενο kοντάκιο: To αναδιπλούμενο μεταλλικό κοντάκιο το καθιστούσε εύχρηστο για πληρώματα αρμάτων και αλεξιπτωτιστές, καθώς μπορούσαν να το αποθηκεύουν εύκολα και να το χρησιμοποιούν σε στενούς χώρους.

3) Ελεγχόμενη Πυροδότηση: 

Δεν υπήρχε επιλογέας ρυθμού βολής(βολή κατά βολή, ριπή 3 σφαιρών, πλήρως αυτόματο).

Ο ρυθμός πυροδότησης ήταν ένας και μοναδικός, αυτόματος αλλά χαμηλότερος σε σχέση με άλλα υποπολυβόλα της εποχής εκείνης, κάτι όμως που προσέφερε καλύτερο έλεγχο κατά τη διάρκεια πυροδότησης σε διαδοχικές βολές ακόμα και από άπειρους χειριστές, λεπτόσωμα άτομα ή και κοπέλες. 

Πρακτικά το όπλο έριχνε ανάλογα με το πόσο χρόνο πατούσε ο χρήστης τη σκανδάλη. Ένας χειριστής(στρατιώτης, αντάρτης) από ένα χρονικό διάστημα και μετά αφού το μάθαινε "γινόταν ένα" με το συγκεκριμένο όπλο.

Μειονεκτήματα

1) Αναξιοπιστία του γεμιστήρα: Ο γεμιστήρας των 32 σφαιρών ήταν ένα από τα αδύναμα σημεία του MP40. Οι στρατιώτες συχνά παραπονιόντουσαν ότι ο γεμιστήρας κολλούσε ή διατηρούσε κακή ροή σφαιρών, κάτι που μπορούσε να οδηγήσει σε εμπλοκή του όπλου. Με κατάλληλο κράτημα το συγκεκριμένο μειονέκτημα μπορούσε να μειωθεί σημαντικά.

2) Χρήση σε μεγάλες αποστάσεις: Παρόλο που ήταν αποτελεσματικό σε κοντινές μάχες, το MP40 είχε περιορισμένο βεληνεκές και ακρίβεια σε μεγάλες αποστάσεις, καθιστώντας το λιγότερο αποτελεσματικό σε ανοιχτά πεδία μάχης για εμπλοκές πέρα των 200 μέτρων. Πρακτικά όμως οι περισσότερες εμπλοκές σε πόλεμο είναι περίπου στα 100 μέτρα ειδικά σε πόλεις και χωριά.

3) Ανοιχτό Κλείστρο: Ο μηχανισμός του όπλου που λειτουργούσε με το κλείστρο ανοικτό καθιστούσε το MP40 ευάλωτο στη σκόνη, τη βρωμιά και τα καιρικά φαινόμενα.

Χρήση και Δράση στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Το MP40 χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τον γερμανικό στρατό, αντιστασιακές οργανώσεις και μυστικούς πράκτορες των Συμμάχων σε όλη την Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

• Αξιωματικούς και υπαξιωματικούς: Πολλοί αξιωματικοί και υπαξιωματικοί το χρησιμοποιούσαν λόγω του μικρού μεγέθους και της ευκολίας χρήσης του.
• Αλεξιπτωτιστές και ειδικές δυνάμεις: Λόγω του ελαφρού βάρους και της ευκολίας αποθήκευσης του, το MP40 ήταν δημοφιλές σε μονάδες αλεξιπτωτιστών και ειδικών δυνάμεων.
• Πληρώματα αρμάτων: Το συμπαγές μέγεθος του MP40 το καθιστούσε ιδανικό για μάχες σε στενούς χώρους, όπως μέσα σε άρματα μάχης.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το MP40 αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό σε κοντινές μάχες, ιδιαίτερα σε αστικά περιβάλλοντα και μάχες εκ του συστάδην. Χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις όπως η Μάχη του Στάλινγκραντ, όπου οι μάχες από σπίτι σε σπίτι ήταν συχνές.

Επίδραση και Κληρονομιά

Το MP40 έγινε εμβληματικό σύμβολο του γερμανικού στρατού κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και παραμένει μέχρι και σήμερα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα όπλα της εποχής. Μετά τον πόλεμο, πολλά MP40 έμειναν σε χρήση από αντάρτικες ομάδες και στρατούς σε όλο τον κόσμο, λόγω της αξιοπιστίας και της απλότητας του σχεδιασμού του.

Το MP40 ήταν ένα καινοτόμο και αποτελεσματικό όπλο για τον γερμανικό στρατό. Αν και δεν ήταν απαλλαγμένο από προβλήματα, ειδικά με τον γεμιστήρα του, κατάφερε να αποδείξει την αξία του σε πολλές μάχες. Παρά την περιορισμένη ακρίβεια του σε μεγάλες αποστάσεις, ήταν πολύτιμο σε κοντινές μάχες και εκκαθαρίσεις αστικών περιοχών.

Το συγκεκριμένο όπλο το αποκαλούσαν και με το ψευδώνυμο  "Schmeisser" από το όνομα του Hugo Schmeisser ενός Γερμανού σχεδιαστή αυτόματων όπλων της εποχής του Α' Παγκοσμίου πολέμου(1914-1918). Ο πρώτος Γερμανός που σχεδίασε υποπολυβόλο (το MP18), το 1917.

O Schmeisser αν και έμπειρος σχεδιαστής υποπολυβόλων δεν είχε καμία ανάμιξη στο σχεδιασμό του MP40 αλλά μόνο στο σχέδιο του γεμιστήρα ο οποίος ήταν δικιά του πατέντα μαζί με άλλα είδη γεμιστήρων για υποπολυβόλα. 

Αργότερα ο ίδιος, σχεδίασε μία βελτιωμένη παραλλαγή του, το MP41 το οποίο ήταν ένα απλά βελτιωμένο MP40 με σταθερό κι όχι αναδιπλούμενο κοντάκιο καθώς και εξοπλισμένο με επιλογέα βολής δηλαδή όχι μόνο αυτόματη βολή.

Το MP41 ως "πολυτέλεια" παρήχθη σε μικρούς αριθμούς και εφοδίασε μόνο την αστυνομία και κάποιες επίλεκτες μονάδες των SS. 

Η κληρονομιά του MP40 συνεχίζει να επηρεάζει το σχεδιασμό σύγχρονων όπλων, και παραμένει ένα από τα πιο θρυλικά όπλα της πολεμικής ιστορίας.

Το MP 40 ως το βασικό (μαζί με το τυφέκιο Kar 98) γερμανικό όπλο έχει πρωταγωνιστήσει σε όλες τις πολεμικές ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου για τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο. 

Το MP40 είναι το γερμανικό υποπολυβόλο που μαζί με το βρετανικό υποπολυβόλο Sten προτιμούσαν  και οι Έλληνες αντάρτες όταν είχαν να διαλέξουν αυτόματο όπλο.

Η Ελληνική ταινία στην οποία κυριαρχεί το συγκεκριμένο όπλο σε όλες τις σκηνές είναι η πασίγνωστη "Υπολοχαγός Νατάσσα"(1970) σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Φώσκολου και με πρωταγωνιστές τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ και την Αλίκη Βουγιουκλάκη.

Είναι το μοναδικό όπλο με το οποίο είναι εξοπλισμένοι σχεδόν όλοι οι εμπλεκόμενοι.

Στην βασική αφίσα της ταινίας που "έσπασε ταμεία" απεικονίζονται οι 2 πρωταγωνιστές να κρατάνε υποπολυβόλα Maschinenpistole 40/MP40.