Τ-34: Το σοβιετικό άρμα μάχης που άλλαξε τα δεδομένα.

 

 Του Γιώργου Χ

 

Το Τ-34 ήταν ένα σοβιετικό άρμα μάχης που παρήχθη σε μεγάλους αριθμούς (περίπου 84.000 άρματα μάχης του συγκεκριμένου τύπου) στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. 

Αν και κατασκευάστηκε πρόχειρα ως μία λύση ανάγκης κι από τεχνολογική άποψη, τα πράγματα αρχικά σε πρώτη φάση δεν εξελίχθηκαν ομαλά στη συνέχεια του πολέμου με τις βελτιώσεις αποδείχθηκε ένα πολύ αξιόπιστο, ιδιαίτερα αποτελεσματικό και οικονομικό άρμα μάχης μεσαίας κατηγορίας.  

Το  Τ-34 στην κατηγορία του (αλλά και γενικότερα) ως πολεμική μηχανή αποτέλεσε από κάθε άποψη ένα τεράστιο βήμα προόδου στα άρματα μάχης, σε σχέση με τα άλλα άρματα μάχης του υπόλοιπου κόσμου. 

Συνδύαζε όλα τα βασικά χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει ένα άρμα μάχης(πέρα από ένα καλό πλήρωμα): 

1) Ταχύτητα

2) Επικλινής θωράκιση 

3) Ισχυρό πυροβόλο.

Όταν, τα χιτλερικά στρατεύματα εισέβαλαν(Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα)  στη Σοβιετική Ένωση, τίποτα δεν προμήνυε ότι

σε λίγους μήνες, στα μέσα του Οκτωβρίου του 1941, την πορεία τους θα ανέκοπτε το νέο και πρωτότυπο αυτό άρμα μάχης. 

 

Το καινοτόμο αυτό σοβιετικό άρμα μάχης γεννήθηκε στις αρχές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου λόγω της ανάγκης απόσυρσης ή αναβάθμισης των τεθωρακισμένων Τ-26 και ΒΤ-5, τα οποία η Σοβιετική Ένωση είχε παραχωρήσει στη Δημοκρατική Κυβέρνηση της Ισπανίας στη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Την περίοδο μεταξύ 1927 και 1929, ο Κόκκινος Στρατός εξασφάλισε τις κατάλληλες υποδομές για την κατασκευή τεθωρακισμένων οχημάτων: 

Εργοστάσια παραγωγής γεωργικών ελκυστήρων(τρακτέρ) στη Μόσχα, στο Γκόρκι, στο Στάλινγκραντ, στο Τσελιάμπινσκ και στο Γιαροσλάβλ τροποποιήθηκαν για την κατασκευή οπλισμού. 

Ο μηχανικός Αλεξάντρ Φιρσόφ ανέλαβε τη σχεδίαση της βάσης του άρματος Α-20, προδρόμου του Τ-34, αλλά έπεσε θύμα των σταλινικών εκκαθαρίσεων και τη θέση του πήρε ο νεαρός Μιχαήλ Κόσκιν.

 Οι αρχικές απαιτήσεις για το νέο άρμα μάχης ήταν το βάρος κάτω απο 32 τόνους,και το σύστημα κίνησης τύπου Christie, όπως στα άρματα ΒΤ. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά επέτρεπαν την ανάπτυξη υψηλής ταχύτητας σε δρόμους. Ο Κόσκιν σχεδίασε το μοντέλο Α-32(γνωστό και ως Τ-32),το οποίο είχε θωράκιση 32 χλστ. στο εμπρόσθιο τμήμα και πυροβόλο υψηλής ταχυβολίας L-11 των 76,2 χλστ., αντί του πυροβόλου των 45 χλστ. των ΒΤ και Τ-26.

 Για να αποφύγει τις καταστροφικές συνέπειες της χρήσης βενζινοκινητήρων, οι οποίοι, όπως είχε αποδειχθεί στην Ισπανία, είχαν την τάση να εκρήγνυνται αν δέχονταν σοβαρά πυρά, χρησιμοποίησε κινητήρα ντίζελ, ο οποίος ήταν επίσης οικονομικός και αξιόπιστος.

Η έλλειψη πετρελαιοκινητήρων όμως επέβαλε αρχικά την τοποθέτηση του βενζινοκινητήρα των αρμάτων της σειράς ΒΤ, καθιστώντας τα αρχικής παραγωγής Τ-34 αρκετά εύφλεκτα. Το πρόβλημα φάνηκε ότι θα υποχωρούσε με την τοποθέτηση του πετρελαιοκινητήρα V-2 όπως ήθελε ο Κόσκιν αλλά η ιπποδύναμη του ντίζελ κινητήρα αποδείχθηκε αναιμική.  

Στα τέλη του 1942 οι ειδικοί του Aberdeen Testing Grounds των ΗΠΑ, ανέλαβαν να περάσουν σε έλεγχο ποιότητας κάποια Τ-34 για λογαριασμό της Σοβιετικής Ένωσης.

 Το πόρισμα τους περιέγραφε λεπτομερώς κάθε αδυναμία των αρμάτων της πρώτης(Α) παρτίδας παραγωγής του Τ34

Σύμφωνα λοιπόν με τους Αμερικανούς, το κύριο αίτιο της μειωμένης επίδοσης του κινητήρα ήταν τα φίλτρα καθαρισμού αέρα της μηχανής:

Ήταν κατασκευασμένα από πολύ κακής ποιότητας υλικά. Μετά από 300-350 χιλιόμετρα πορείας, οι φθορές στα πιστόνια και τους κυλίνδρους ήταν ανεπίδεκτες επισκευών και οι ηλεκτροσυγκολλήσεις εμφάνιζαν ρωγμές με αποτέλεσμα την εκτεταμένη απώλεια λιπαντικών.
Ανάλογα προβληματικές ήταν οι μίζες και το σύστημα αναμετάδοσης, όπου τα γρανάζια εμπλοκής συχνά θρυμματίζονταν. Η χημική ανάλυση έδειξε πως το πρόβλημα ξεκινούσε από την θερμική επεξεργασία κατά την κατασκευή τους.

 Ο συμπλέκτης ήταν κατασκευασμένος από ατσάλι φτωχής ποιότητας, που στις ΗΠΑ είχε προ ετών καταργηθεί ακόμη και για τους γεωργικούς ελκυστήρες(τρακτέρ).

Η τοποθέτηση του 12κύλινδρου V-2/34 κινητήρα σε σχήμα V, ο οποίος απέδιδε 500 ίππους στις 1.800 στροφές / λεπτό (σχέση συμπίεσης 15:1) δίνοντας αναλογία 15,9 ίππων ανά τόνο, πρόσφερε στο άρμα μια ικανοποιητική ταχύτητα.

 

V-2/34 κινητήρας

 

V-2/34 κινητήρας

Οι μεγάλης διαμέτρου τροχοί ήταν μια πολύ καλή επιλογής για τις εδαφικές και καιρικές ιδιαιτερότητες της Ρωσίας, αλλά ήταν αρκετά ευάλωτοι ακόμη και από τα μικρού διαμετρήματος γερμανικά αντιαρματικά βλήματα. Η εξωτερική επικάλυψη της στεφάνης με καουτσούκ εξασφάλιζε την απορρόφηση των κραδασμών -και γι' αυτό, εκτός από το ότι συντελούσε στην μακροζωία του άρματος, ήταν πολύ αγαπητή στα πληρώματα. Όταν λόγω των αναγκών του πολέμου τα αποθέματα σε καουτσούκ εξαντλήθηκαν, οι κατασκευαστές υποχρεώθηκαν να τοποθετήσουν τροχούς εξολοκλήρου από μέταλλο με αποτέλεσμα την σωρεία μηχανολογικών προβλημάτων και την κάθετη πτώση της απόδοσης των πληρωμάτων. Από το καλοκαίρι του 1943 η χρήση του καουτσούκ αποκαταστάθηκε.

Ωστόσο παρέμενε το πρόβλημα των μπουλονιών, εξαιτίας της κακής ποιότητας του μετάλλου από το οποίο αυτά κατασκευάζονταν. Τα μπουλόνια φθείρονταν γρήγορα και στην θέση τους οι άνδρες της πρώτης γραμμής οξυγονοκολλούσαν πείρους, σε βάρος ασφαλώς της απαιτούμενης ελαστικότητας. Αυτή ήταν η προσφιλής πρακτική αντιμετώπισης παρόμοιων προβλημάτων, όπως αυτών που είχαν να κάνουν με τους πείρους σύνδεσης των κομματιών των ερπυστριών που, μετά από έντονη καταπόνηση σε ανώμαλο έδαφος έσπαγαν και το άρμα ακινητοποιείτο, αποτελώντας εύκολο στόχο για τα γερμανικά πυροβόλα. 

Ανάλογα προβλήματα παρουσίαζαν και τα αμορτισέρ (σχεδίασης John Walter Christie, με εγκάρσια ελατήρια επαναφοράς -φιλοσοφία που τα Τ-34 δανείζονταν από τα άρματα ΒΤ όπως αναφέρθηκε στην αρχή του άρθρου), καθώς, παρά τα πλεονεκτήματα έναντι των παραδοσιακών σουστών, γρήγορα παρουσίαζαν δείγματα κόπωσης εξαιτίας των κακής ποιότητας μετάλλων που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή τους. 

Αρχικά, ο διοικητής άρματος-αρχηγός πληρώματος δεν είχε δικό του άνοιγμα(θυρίδα εξόδου!) στο πύργο, οπότε στερείτο την δυνατότητα ευρύτερης παρατήρησης του εξωτερικού χώρου(!). 

Ακόμη κι όταν αναγκαζόταν να ανοίξει την πόρτα/καταπακτή εξόδου του πύργου, η ορατότητά του περιοριζόταν δραματικά εξαιτίας του οριζόντιου ανορθόδοξου τρόπου ανοίγματος της. Αναγκαστικά λοιπόν η  ορατότητα εξασφαλιζόταν αποκλειστικά από ένα εγκάρσιο πανοραμικό περισκόπιο (ΡΤ-6 για τα πρώτα μοντέλα και ΡΤ-5 ή ΡΤ-4-7 για τα επόμενα), που από το 1941 συνοδευόταν από επιπλέον ένα στην άλλη πλευρά. 

Η κατάσταση για τον αρχηγό πληρώματος βελτιώθηκε το 1942, με την πρόβλεψη ενός ακόμη στρογγυλού ανοίγματος στην κορυφή του πυργίσκου. Όταν όμως τα δύο "πορτάκια" ήταν ταυτόχρονα ανοικτά, έδιναν την εντύπωση τεράστιων αυτιών ποντικού.

Εξαιτίας αυτού του χαρακτηρικού, οι Γερμανοί αποκαλούσαν το Τ34 ειρωνικά Μίκυ Μάους! Βέβαια το "ποντίκι" τα κατάφερε πολύ καλά.

Τον χειμώνα 1942 - 1943 τοποθετήθηκε ένας πιο ευρύχωρος εξάγωνος πυργίσκος, και από το καλοκαίρι του 1943 προβλέφθηκε ένας κυλινδρικός θύλακας για τον διοικητή. 

Τα Τ-34/85(αναβαθμισμένα με 85αρι πυροβόλο στην θέση του αρχικά 76αριου) κατασκευής Φεβρουαρίου 1944 (και εντεύθεν) διέθεταν στον πυργίσκο του χώρο τριών ανδρών, οπότε ο αρχηγός πληρώματος απαλλάχθηκε από τα καθήκοντα του πυροβολητή, τα οποία μέχρι τότε τον αποσπούσαν κατά την διάρκεια των αρματομαχιών.

Σύμφωνα και με κάποιους από τους Γερμανούς στρατηγούς, το T-34 ήταν ανώτερο από  Γερμανικά άρματα ίδιας κατηγορίας όπως το Panzer III και Panzer IV κι αυτό όντως ίσχυε ειδικά εναντίον του Panzer III.

 Οι Γερμανοί είχαν πολύ δυσάρεστες εμπειρίες στα αρχικά στάδια της επίθεσhς τους κατά της Σοβιετικής Ένωσης  Το γερμανικό πεζικό ένιωθε παντελώς ανίσχυρο απέναντί στο Τ34, καθώς τα βλήματα του αντιαρματικού πυροβόλου των 37χλστ. που διέθετε, απλώς εποστρακίζονταν στην ισχυρή θωράκιση του άρματος. 

Ακόμα και τα αντιαρματικά των 50 χλστ. δεν μπορούσαν, εύκολα, να καταστρέψουν το Τ34. Μόνο τα ΡΑΚ 40 των 75 χλστ. Και τα περίφημα 88αρια, ήταν σε θέση να καταστρέψουν το Τ-34.

 Το Τ-34/76 είχε φυσικά τα προβλήματά του (που αναφέρθηκαν) κι αν και υπερείχε έναντι κάθε γερμανικού άρματος μέχρι το 1942, δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει επί ίσοις όροις τα γερμανικά βαρέα άρματα-μεγαθήρια Tiger I και αργότερα Tiger II, και Panzer V Panther. 

Παρόλα αυτά το T34 έχαιρε της εκτίμησης των Γερμανών που το αντιμετώπισαν και το καλύτερο γερμανικό, μέσο, άρμα του πολέμου του Panzer V Panther σχεδιάστηκε ειδικά με γνώμονα την αντιμετώπιση του Τ-34.

Στη συνέχεια όμως μετά τη μάχη του Κουρσκ(1943) αυτό το ικανό άρμα μεσαίας κατηγορίας αναβαθμίστηκε σε ισχύ πυρός και το ίδιο διότι δεν μπορούσε να πλήξει επιτυχώς τα βαρέας κατηγορίας εχθρικά άρματα. Εξοπλίστηκε με D-5T 85αρι πυροβόλο στη θέση του  F-34 76αριου. Αυτή η βελτίωση του έδωσε την ικανότητα να προσβάλλει επιτυχώς σε αποστάσεις μέχρι 1.000 μέτρα και τα βαρέα γερμανικά άρματα (πχ Tiger) ειδικά στα πλευρικά τους σημεία. 

Παρά λοιπόν τα αρχικά του προβλήματα το Τ34 από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε στο πεδίο μάχης απέδειξε ότι ήταν μία πολύ καλή πολεμική μηχανή που με τις συνεχείς αναβαθμίσεις της παρέμενε στην "Πρώτη κατηγορία". Το άρμα αυτό αναβαθμισμένο με το 85αρι πυροβόλο του έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο και τις επόμενες δύο δεκαετίες σε "μικρούς" περιφερειακούς  πολέμους στη Μέση Ανατολή(κι όχι μόνο) ενώ χρησιμοποιήθηκε(όχι σε βασικό ρόλο) από διάφορους στρατούς και παραστρατιωτικές ομάδες μέχρι και την δεκαετία του 90.

Πλήρωμα: 4 άτομα (αρχηγός πληρώματος, γεμιστής, πυροβολητής, οδηγός)

Βάρος: 28.000 κιλά 

Μήκος: 6,10 μ. 

Πλάτος: 2,92 μ. 

Κινητήρας: πετρελαιοκινητήρας V-2-34, 12 κυλίνδρων σε διάταξη V, ισχύος 500 ίππων 

Χωρητικότητα δεξαμενής καυσίμου: 560 λίτρα 

Μέγιστη ταχύτητα στο δρόμο: 55Km/h

Μέγιστη ταχύτητα εκτός δρόμου: 26-40 km/h

Αυτονομία: 465 Km

Κύριος οπλισμός: πυροβόλο F-34 των 76,2 mm ή  D-5T των 85mm

Δευτερεύων οπλισμός: 2 πολυβόλα Degtaryev DT των 7,62mm. Το ένα πολυβόλο ήταν συζυγές με το κύριο πυροβόλο του άρματος

Μέγιστη εμπρόσθια θωράκιση: 47mm. 

Πλευρική θωράκιση σκάφους: 45mm. 

Θωράκιση πύργου: 65mm. 

Ελάχιστη θωράκιση οροφής: 20mm.