Η Γερμανική Εισβολή στην Πολωνία το 1939 (Μέρος Α'): Η Αρχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Το Πολιτικό Παρασκήνιο, το Σχέδιο Εισβολής, η Ψεύτικη αφορμή και οι Τακτικές Μάχης.

Ο Χίτλερ χαιρετά τα στρατεύματα του ενώ προελαύνουν προς Πολωνία. Η τρέλα του Β' Παγκοσμίου πολέμου έχει μόλις αρχίσει.

Γράφει ο Γιώργος Χ

Η εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου 1939 αποτέλεσε την απαρχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (1939 - 1945), ενός από τα πιο καταστροφικά γεγονότα στην ανθρώπινη ιστορία. Ωστόσο, η στρατιωτική αυτή επιχείρηση δεν ήταν ένα ξαφνικό γεγονός. Πίσω από αυτήν υπήρξε ένα πολύπλοκο πολιτικό παρασκήνιο, με διπλωματικές εντάσεις, στρατηγικές συμμαχίες και ιδεολογικές συγκρούσεις που οδήγησαν την Ευρώπη και τον πλανήτη ολόκληρο σε αυτή την τρέλα.

Γερμανοί στρατιώτες μετακινούν συνοριακή μπάρα 1 Σεπτεμβρίου 1939. Η χαρακτηριστικότερη φωτογραφία εκείνης της μέρας που έγραψε ιστορία. 

Το Πολιτικό Παρασκήνιο

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914 - 1918) και τη Συνθήκη των Βερσαλλιών (1919), η Γερμανία βρέθηκε ταπεινωμένη και οικονομικά εξουθενωμένη.

Οι σκληροί όροι της συνθήκης, η απώλεια εδαφών όπως ο Διάδρομος του Ντάντσιχ (αλλιώς γνωστός ως Διάδρομος του Γκντανσκ ή "Πολωνικός Διάδρομος"), οι πολεμικές αποζημιώσεις και ο περιορισμός του στρατού της, δημιούργησαν ένα έδαφος πρόσφορο για την άνοδο εθνικιστικών κινημάτων.

Ο Αδόλφος Χίτλερ, επικεφαλής του Ναζιστικού Κόμματος NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei δηλαδή Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα των Γερμανών Εργατών, Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα), εκμεταλλεύτηκε αυτές τις συνθήκες, ανεβαίνοντας στην εξουσία το 1933 με την υπόσχεση να αποκαταστήσει τη... «χαμένη τιμή» της Γερμανίας.

Ο Χίτλερ ακολούθησε μια επιθετική εξωτερική πολιτική, με στόχο την επέκταση του «ζωτικού χώρου» (Lebensraum) για τον γερμανικό λαό.

                Ναζιστικό "όραμα" του "Ζωτικού χώρου" (Lebensraum) το 1933.

Αρχικά, οι κινήσεις του ήταν προσεκτικές: το 1936 κατέλαβε τη Ρηνανία, μια αποστρατικοποιημένη ζώνη, χωρίς αντίσταση από τη Γαλλία ή τη Βρετανία.

Το Μάρτιο του 1938 προχώρησε στην προσάρτηση της Αυστρίας (Anschluss) και αργότερα, μέσω της Συμφωνίας του Μονάχου (29 - 30 Σεπτεμβρίου 1938), εξασφάλισε και τα Σουδητικά εδάφη της Τσεχοσλοβακίας.

Οι Δυτικές δυνάμεις, με την πολιτική του κατευνασμού (appeasement) υπό τον Βρετανό πρωθυπουργό Νέβιλ Τσάμπερλεν και τον Γάλλο Εντουάρ Νταλαντιέ, επέλεξαν να αποφύγουν τη σύγκρουση, ελπίζοντας ότι οι παραχωρήσεις θα ικανοποιούσαν τις φιλοδοξίες του Χίτλερ.

Τα εδαφικά κέρδη της Γερμανίας , Αύγουστος 1939, ένα μήνα πριν την έναρξη του πολέμου.

Ωστόσο, η κατάληψη ολόκληρης της Τσεχοσλοβακίας τον Μάρτιο του 1939 κατέδειξε ότι οι προθέσεις του Χίτλερ δεν είχαν όρια. Παράλληλα, η Σοβιετική Ένωση, υπό τον Ιωσήφ Στάλιν, παρακολουθούσε τις εξελίξεις με επιφυλακτικότητα. Οι Δυτικές δυνάμεις είχαν απορρίψει τις προτάσεις της για συλλογική ασφάλεια, οδηγώντας τον Στάλιν σε μια απρόσμενη κίνηση:

Την υπογραφή του Συμφώνου Μολότοφ - Ρίμπεντροπ στις 23 Αυγούστου 1939.

Αυτό το σύμφωνο μη επίθεσης μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ περιλάμβανε μυστικά πρωτόκολλα για τη διαίρεση της Ανατολικής Ευρώπης, δίνοντας το «πράσινο φως» στη Γερμανία να επιτεθεί στην Πολωνία χωρίς τον φόβο Σοβιετικής παρέμβασης.

Η ψεύτικη αφορμή. Κωδικό όνομα επιχείρησης: "Η γιαγιά πέθανε".

Για να δικαιολογήσει την επίθεση, η Γερμανία σκηνοθέτησε την «Επιχείρηση Χίμλερ» με περίπου 20 σκηνοθετημένα ψεύτικα συνοριακά επεισόδια - "πολωνικές προκλήσεις".

Αποκορύφωμα αυτών των ψεύτικων επεισοδίων ήταν η "πολωνική" επίθεση στον ραδιοφωνικό σταθμό του Γκλάιбιτς.

Λίγο πριν αρχίσει η γερμανική εισβολή, ο Χίτλερ προέβη σε ραδιοφωνικό διάγγελμα, χωρίς να αναφερθεί ξεχωριστά ονομαστικά σε κάποιο από τα ψεύτικα επεισόδια αλλά έκανε λόγο για "πολωνική επιθετικότητα με σειρά συνοριακών επεισοδίων" που ήταν casus belli (αιτία πολέμου).

Το επεισόδιο έλαβε χώρα λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 31ης Αυγούστου 1939 στο ραδιοφωνικό σταθμό Sender Gleiwitz, της τότε γερμανικής πόλης. 

Αυτό παρουσιάστηκε όπως προαναφέρθηκε ως casus belli (αιτία πολέμου), αν και το σχέδιο είχε εγκριθεί ήδη από τον Απρίλιο του 1939.

Οι άνθρωποι που πραγματοποίησαν την επίθεση στο Γκλάιβιτς δεν ήταν Πολωνοί, όπως ισχυρίστηκε ο Χίτλερ, αλλά Γερμανοί αξιωματικοί των SS με πολωνικές στολές.

Το ψεύτικο επεισόδιο στο Γκλάιβιτς έγινε ευρέως γνωστό κατά τη διάρκεια της κατάθεσης του αξιωματικού των SS Άλφρεντ Νόιγιοξ στη δίκη της Νιρεμβέργης. 

Ο ίδιος παραδέχτηκε ότι οργάνωσε το επεισόδιο υπό τις διαταγές του Χάινριχ Μίλερ, Διοικητή της Γκεστάπο.

 Ο Νόιγιοξ είπε ότι η κωδική ονομασία της επιχείρησης ήταν «Η Γιαγιά Πέθανε». Στόχος ήταν να φανεί ότι την επίθεση οργάνωσαν Πολωνοί σαμποτέρ.

 Η ημερήσια διαταγή του Χίτλερ προς τα γερμανικά στρατεύματα 1 Σεπτεμβρίου 1939. Ένα κείμενο γεμάτο ψεύδη για να δικαιολογήσει την Γερμανική εισβολή.

 Χάινριχ Μίλερ, Διοικητής της Γκεστάπο.

Σχέδιο Εισβολής της Γερμανίας στην Πολωνία. 

Κωδικό όνομα "Fall Weiss".

Το «Fall Weiss» (= "Σχέδιο Λευκό") ήταν το στρατηγικό σχέδιο που εκπόνησε η Γερμανία για την εισβολή στην Πολωνία, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Σεπτεμβρίου 1939. Σχεδιασμένο από το Γερμανικό Γενικό Επιτελείο υπό την καθοδήγηση του Αδόλφου Χίτλερ και ανώτατων στρατηγών όπως ο Βάλτερ φον Μπράουχιτς και ο Χάιντς Γκουντέριαν.

Στόχοι του Σχεδίου

Το «Fall Weiss» είχε ως κύριο σκοπό την πλήρη υποταγή της Πολωνίας σε σύντομο χρονικό διάστημα, ώστε να αποφευχθεί η εμπλοκή σε παρατεταμένο πόλεμο και να εξασφαλιστεί ο έλεγχος της Ανατολικής Ευρώπης. Οι επιμέρους στόχοι ήταν τρείς (3) και περιλάμβαναν:

1) Την κατάληψη του Διαδρόμου της Πολωνίας και της ελεύθερης πόλης του Ντάντσιχ, εδάφη που η Γερμανία θεωρούσε δικά της από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών.

2) Την καταστροφή του Πολωνικού στρατού πριν αυτός προλάβει να οργανώσει συνεκτική άμυνα.

3) Την ταχεία προέλαση προς τη Βαρσοβία, την πρωτεύουσα, για να παραλύσει η διοίκηση και η αντίσταση της χώρας.

Η Γερμανία επιστράτευσε περίπου 1,5 εκατομμύριο στρατιώτες, οι οποίοι οργανώθηκαν σε δύο μεγάλες ομάδες στρατιών (Heeresgruppen):

1) Ομάδα Στρατιών Βορρά (Heeresgruppe Nord), υπό τον στρατηγό Φέντορ φον Μποκ, με έδρα την Ανατολική Πρωσία και την Πομερανία. Αποτελούνταν από την 3η Στρατιά (υπό τον Γκέοργκ φον Κύχλερ) και την 4η Στρατιά (υπό τον Γκύντερ φον Κλούγκε). 

Ο ρόλος της ήταν να επιτεθεί από τα βόρεια, να καταλάβει τον Διάδρομο και να προελάσει προς τη Βαρσοβία.

2) Ομάδα Στρατιών Νότου (Heeresgruppe Süd), υπό τον στρατηγό Γκερντ φον Ρούντστεντ, με βάση τη Σιλεσία και τη Σλοβακία. Περιλάμβανε την 8η Στρατιά (υπό τον Γιοχάνες Μπλάσκοβιτς), την 10η Στρατιά (υπό τον Βάλτερ φον Ράιχεναου) και την 14η Στρατιά (υπό τον Βίλχελμ Λιστ). Στόχος της ήταν η επίθεση από τα δυτικά και τα νότια, με κατεύθυνση το Λοτζ, το Κρακοβία και τελικά τη Βαρσοβία.

Οι δυνάμεις αυτές υποστηρίζονταν από 2.700 - 3.000 άρματα μάχης (κυρίως Panzer I, II και III), 2.000 αεροσκάφη της Luftwaffe (όπως Heinkel He 111 και Messerschmitt Bf 109) και σημαντικό αριθμό πυροβολικού.

Στρατηγική και Τακτικές Μάχης

Το «Fall Weiss» βασίστηκε στη στρατηγική του κλασσικού γερμανικού Blitzkrieg ( = Κεραυνοβόλος πόλεμος) του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που συνδύαζε ταχύτητα, συντονισμό και συντριπτική ισχύ.

Πιο αναλυτικά:

1) Αεροπορική Υπεροχή: 

Η Luftwaffe ανέλαβε να καταστρέψει τις πολωνικές αεροπορικές δυνάμεις στο έδαφος, να διαλύσει τις γραμμές επικοινωνίας και να βομβαρδίσει στρατηγικούς στόχους (αεροδρόμια, γέφυρες, σιδηροδρομικές γραμμές).

2) Ταχεία Κίνηση Αρμάτων: 

Οι μονάδες Panzer θα προέλαυναν βαθιά στο πολωνικό έδαφος, παρακάμπτοντας τις κύριες αμυντικές γραμμές και περικυκλώνοντας τις πολωνικές δυνάμεις.

3) Περικύκλωση: 

Οι δύο ομάδες στρατιών σχεδιάστηκαν να συγκλίνουν σαν δαγκάνα, με την Ομάδα Βορρά να κινείται νοτιοδυτικά και την Ομάδα Νότου βορειοανατολικά, εγκλωβίζοντας τον πολωνικό στρατό σε έναν θύλακα δυτικά της Βαρσοβίας.

Το σχέδιο προέβλεπε την ολοκλήρωση της εκστρατείας σε 2 - 4 εβδομάδες, ώστε να αποφευχθεί η διεθνής αντίδραση και η ενίσχυση της Πολωνικής Άμυνας.

Η Γερμανική επίθεση ξεκίνησε τα ξημερώματα της 1ης Σεπτεμβρίου 1939, με ταυτόχρονες επιχειρήσεις σε πολλαπλά μέτωπα.

Η 3η Στρατιά (Heeresgruppe Nord) διέσχισε τα σύνορα της Ανατολικής Πρωσίας και εισέβαλε στην πολωνική πλευρά, προελαύνοντας προς Βορειοδυτική Πολωνία και τη Βαρσοβία από τα βόρεια.

Η 4η Στρατιά, προερχόμενη από το γερμανικό κύριο έδαφος (δυτικά), επιτέθηκε στον Πολωνικό Διάδρομο (Danzig Corridor), με σκοπό τη σύνδεση της Ανατολικής Πρωσίας με τη Γερμανία.

Την ίδια ώρα, η 10η Στρατιά, με ισχυρές μονάδες Panzer, προχώρησε προς το Λοτζ (Łódź), που ήταν κρίσιμο βιομηχανικό και στρατηγικό κέντρο.

Η 8η Στρατιά υποστήριξε την προέλαση της 10ης από τα δυτικά, κινούμενη νοτιοδυτικά της Βαρσοβίας.

Η 14η Στρατιά, πιο νότια, επιτέθηκε στην περιοχή της Κρακοβίας και του νότιου μετώπου, με στόχο την κατάληψη της Μαλοπολσκά και τελικά τη σύνδεση με τις μονάδες των Σλοβάκων συμμάχων της Βέρμαχτ.

Η Luftwaffe (γερμανική πολεμικής αεροπορία) εξαπέλυσε μαζικούς βομβαρδισμούς από την πρώτη ημέρα, καταστρέφοντας το 70% της πολωνικής αεροπορίας εντός 48 ωρών.

Το «Fall Weiss» ως σχέδιο εισβολής προέβλεπε ευελιξία στις κινήσεις, με τις διοικήσεις να προσαρμόζονται στις πολωνικές αντιδράσεις.

Αυτή η ταχύτητα με την ισχύ πυρός στα κατάλληλα σημεία αλλά ταυτόχρονα και η προσαρμοστικότητα όχι μόνο των στρατηγών αλλά ακόμα και σε επίπεδο απλού νεαρού ανθυπολοχαγού διοικητή μιας διμοιρίας, ήταν που έδωσε στους Γερμανούς πλεονέκτημα και στην Πολωνία που δοκιμάστηκε το " Blitzkrieg" ως τακτική πρώτη φορά αλλά στη συνέχεια και σε άλλα μέτωπα.

Η ταχύτητα ήταν κρίσιμη, καθώς η Γερμανία ήθελε να ολοκληρώσει την εκστρατεία πριν από πιθανή επέμβαση της Βρετανίας και της Γαλλίας. Επιπλέον, το σχέδιο συντονίστηκε με το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, εξασφαλίζοντας ότι η Σοβιετική Ένωση δεν θα παρέμβαινε αρχικά, ενώ αργότερα (17 Σεπτεμβρίου) θα εισέβαλε από τα ανατολικά για να διαιρεθεί η Πολωνία.